ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ
Η ίδρυση του Πολιτιστικού Συλλόγου Απανταχού Μονοπωλάδων Κεφαλονιάς εντάσσεται στο ευρύτερο κοινωνικοϊστορικό πλαίσιο της μεταπολεμικής Ελλάδας, κατά το οποίο παρατηρείται έντονη αστικοποίηση και μετακίνηση πληθυσμών από την ύπαιθρο προς τα μεγάλα αστικά κέντρα, καθώς και σημαντικά μεταναστευτικά ρεύματα προς το εξωτερικό. Επιπλέον των γενικών συνθηκών φτώχιας που επικρατούσαν τότε, το νησί της Κεφαλονιάς συνταράχτηκε και από τον τρομαχτικό σεισμό του 1953. Ο φονικότερος σεισμός της Ελλάδας μετά το ‘45. Ο κόσμος άφηνε το νησί μαζικά, έλεγαν πως το νησί θα βυθιστεί! Ευτυχώς αυτό δεν συνέβη ωστόσο οι εξελίξεις αυτές είχαν ως συνέπεια την αποδυνάμωση των τοπικών κοινοτήτων και τη σταδιακή χαλάρωση των δεσμών μεταξύ των μελών τους.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, αναπτύχθηκε η ανάγκη συγκρότησης συλλογικών μορφών οργάνωσης των αποδήμων, με σκοπό τη διατήρηση της σχέσης τους με τον τόπο καταγωγής. Αλλά ο μεγαλύτερος φόβος ήταν αυτός της ερήμωσης του τόπου τους, ενός τόπου που αγαπούσαν βαθιά και που έμαθαν πολύ εύκολα και τα παιδιά τους να τον αγαπούν, ακόμα κι αν γεννήθηκαν στην πόλη πια. Στο πλαίσιο αυτό, πρωτοβουλία καταγόμενων από τα Μονοπωλάτα Κεφαλονιάς που κατοικούσαν πια στην Αθήνα, και παρά την τότε δικτατορία, οδήγησε στη δημιουργία του « ΕΞΩΡΑΪΣΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΚΔΡΟΜΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΕΝ ΑΤΤΙΚΗ ΜΟΝΟΠΟΛΑΔΩΝ «ΤΑ ΜΟΝΟΠΟΛΑΤΑ», «προς όφελος τόσο του Χωριού όσο και των μελών αυτού».
Η ΙΔΡΥΣΗ
« Εν Αθήναις σήμερον την 29ην Νοεμβρίου 1972 ημέραν Τετάρτην και ώραν 7 μ.μ. εις τα ενταύθα και επί της οδού Βερανζέρου αριθ. 22 (β΄όροφος γραφείο 8) προσωρινά γραφεία του Συλλόγου». Συνήλθαν εις πρώτην τακτικήν συνεδρίασην κατόπιν προσκλήσεως του Προέδρου του προσωρινού Δ.Σ. κ.κ. Θεόδωρου Πέτρου Ευαγγελάτου. Παρέστησαν εκτός από τον πρόεδρο οι: Παύλος Ιωάννου Γιουλάτος, αντιπρόεδρος, Γεράσιμος Σωτηρίου Θεοδωράτος, γραμματεύς, Ηλίας Γεωργίου Γιουλάτος, ταμίας, Χριστόφορος Χαραλάμπους Λιναρδάτος, Ελευθέριος Ηλία Θεοδωράτος και Ευάγγελος Κυριάκου Ευαγγελάτος, σύμβουλοι.
Δωρεάν Νομικές υπηρεσίες για την σύσταση του συλλόγου αλλά και παραχώρηση του γραφείου του για έδρα από τον Ευάγγελο Φιλίππου Ευαγγελάτο. Το σύμβολο και η σφραγίδα του Συλλόγου απεικονίζουν την κουκουβάγια το πουλί της Σοφίας κατόπιν έμπνευσης του συνιδρυτή Θεόδωρου Ευαγγελάτου, αφού όλα τα γύρω χωριά αποκαλούν τους Μονοπωλάδες με το παρατσούκλι «Κουκουβάγιες» μέχρι σήμερα. Στο βιβλίο του περιγράφει την ιστορία που στάθηκε αφορμή να αποδοθεί αυτό το παρατσούκλι το οποίο οι Μονοπωλάδες το μετέτρεψαν σε Τιμητικό Σύμβολο.
Το ποσό που αποφασίστηκε για την εγγραφή μελών ήταν 100 εκατό δραχμές και η μηνιαία τότε εισφορά «συνδρομή» των μελών ορίστηκε στις 10 δέκα δραχμές.
Ο ΣΚΟΠΟΣ
«Το χωριό σήμερα έχει όλας τας προϋποθέσεις για μια ευχάριστη παραμονή, εν άντιθέσει με τα παλαιότερα χρόνια. Παρά ταύτα η μεταπολεμικώς αρξαμένη μετανάστευσις των κατοίκων εξακολουθεί να συνεχίζεται με ταχύτερον ρυθμόν και η εγκατάλειψις του χωριού ως και η ερήμωσις του έχουν φθάσει εις σημείον ανησυχητικό. Θα πρέπει λοιπόν να γίνει κάποια προσπάθεια, ώστε κατά το δυνατόν να σταματήσει ο μαρασμός του. Ο κάθε χωριανός μόνος του ενεργών, σαν άτομο μόνον, όση καλή διάθεση και αν έχει, δεν μπορεί να βοηθήσει αποτελεσματικά. Γι’ αυτό σκεφθήκαμε την ίδρυση ενός συλλόγου που θα μπορέσει αποτελεσματικότερα να φέρει εις πέρας πολύ περισσότερα από τα προβλήματα που απασχολούν το χωριό μας και κοντά σ’ αυτό και τα γύρω μας (3) μικρότερα αδελφικά χωριά, Παρισάτα – Δεματορά – Δελαπορτάτα»
Σκοπός του Συλλόγου είναι, όπως αναφέρει το καταστατικό, «ή πνευματική, ηθική και κοινωνική εξύψωσις των μελών του, η ανάπτυξις πνεύματος αμοιβαίας υποστηρίξεως και αλληλεγγύης και ή διά παντός νομίμου μέσου προαγωγή των τοπικών ζητημάτων του χωριού, ο εξωραϊσμός κ.λ.π. Αλλά συγχρόνως με τάς παραπάνω επιδιώξεις, θα πρέπει τώρα στην αρχή να δοθεί προτεραιότης στο βασικότερο ζήτημα της διατηρήσεως της υπάρξεως του χωριού και του καθαρισμού του από τα ερείπια. Η πρωτοβουλία της συστάσεως του Συλλόγου ανήκει εις τα ιδρυτικά μέλη και κυρίως εις τους κ.κ. Γεράσιμον Σωτηρ. Θεοδωράτον καί Ηλίαν Γεωργ. Γιουλάτον». (Από τα πρακτικά της πρώτης Γενικής Συνέλευσης της 24ης Ιανουαρίου 1973).
Η ΠΟΡΕΙΑ
Κατά τα πρώτα στάδια λειτουργίας του, τα Διοικητικά Συμβούλια έκαναν ετήσια θητεία και ο Σύλλογος ανέπτυξε ποικίλες δραστηριότητες πολιτιστικού, κοινωνικού και ψυχαγωγικού χαρακτήρα, όπως η διοργάνωση εκδηλώσεων, εορτών, συγκεντρώσεων των μελών και εκδρομών. Βασική ανάγκη ήταν η εξεύρεση πόρων για τα έξοδα λειτουργίας του συλλόγου (π.χ. γραφεία στέγασης), για τον εξωραϊσμό του χωριού, για την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών (π.χ. οικονομική ενίσχυση για τους πρόσφυγες της Κύπρου ή συγχωριανών που βρισκόντουσαν σε ανάγκη).
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία απέκτησε η εκδοτική δραστηριότητα του Συλλόγου, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την έκδοση ετήσιων ημερολογίων, τα οποία λειτουργούσαν και ως μέσα καταγραφής και διάδοσης ιστορικών, λαογραφικών και κοινωνικών στοιχείων της κοινότητάς μας, αλλά και ενίσχυσης του ταμείου του συλλόγου.
Μεγάλη προσπάθεια επίσης κατέβαλαν τα πρώτα Διοικητικά Συμβούλια να διατηρήσουν το σύλλογο ζωντανό ζητώντας από τα μέλη να συμμετέχουν και να παίρνουν μέρος στις αρχαιρεσίες. Αξίζει να σημειωθεί ότι η προσπάθεια ήταν πολύ χρονοβόρα και απαιτητική, δεδομένου ότι τα μέσα της εποχής ήταν περιορισμένα. Το Δ.Σ. τότε, έπρεπε να αποστείλει σε ορισμένο χρόνο προσκλήσεις ή ενημέρωση στα μέλη με το ταχυδρομείο, για οποιαδήποτε δράση και να ορίζει τα απαιτούμενα χρονοδιαγράμματα. Κατόπιν έπρεπε να περιμένει και στην περίπτωση που δεν υπήρχε η απαιτούμενη απαρτία την ημέρα της συνέλευσης, να επαναλάβει την ίδια διαδικασία.
Από το 1980 ο Σύλλογος μας με απόφαση Γενικής Συνέλευσης, έγινε μέλος του δευτεροβάθμιου πολιτιστικού φορέα, της Ο.Κ.Ι.Σ. «Ομοσπονδία Κεφαλονίτικων και Ιθακησιακών Σωματείων» και το 1998 συμμετείχε στην αγορά ακινήτου μαζί με τα υπόλοιπα μέλη στην πλατεία Καραϊσκάκη και συγκεκριμένα στην Οδό Καρόλου 28, όπου είναι και η έδρα του Συλλόγου.
Συνολικά, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Απανταχού Μονοπωλάδων Κεφαλονιάς αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα τοπικού συλλογικού φορέα, ο οποίος αναδύθηκε ως απάντηση στις κοινωνικές και δημογραφικές μεταβολές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας και συνεχίζει έως σήμερα να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διατήρηση της πολιτιστικής συνέχειας και της σχέσης των αποδήμων με τον τόπο καταγωγής τους.
Η λειτουργία του Συλλόγου στηρίζεται στην εθελοντική προσφορά των μελών του, καθώς και στη συνεργασία με τοπικούς φορείς, επαγγελματίες και άλλους πολιτιστικούς συλλόγους της Κεφαλονιάς. Μέσα από αυτές τις δράσεις, ο σύλλογος συμβάλλει στη διατήρηση της συλλογικής μνήμης, στην ενίσχυση της τοπικής συνοχής, αλλά φιλοδοξεί και να μπορεί να προσφέρει χρήσιμες υπηρεσίες στον τόπο.
ΤΑ ΓΡΑΦΕΙΑ
Οι Ιδρυτές του συλλόγου από τα πρώτα χρόνια προσπάθησαν να βρουν χώρο για να στεγάσουν τα γραφεία και τις συνελεύσεις τους, όμως αυτό δεν ήταν πάντα εύκολο. Ο Σύλλογος Φιλοξενήθηκε σε διαφορετικά γραφεία κατά καιρούς, και υπήρξαν και περίοδοι που ο Σύλλογος ενοικίαζε χώρο. Στα ΠΡΑΚΤΙΚΑ κειμήλια πια της εποχής βρίσκουμε όλες τις διευθύνσεις στο κέντρο της Αθήνας, που έχουν μετακινηθεί οι προγενέστεροι συγχωριανοί μας για να στεγάσουν τα Συμβούλια και τις Συνελεύσεις τους, αλλά κυρίως για να βρεθούν και να τα πουν.
Αναφέρουμε κάποιες σαν ιστορική καταγραφή. Το πρώτο ιστορικό Δ.Σ. φιλοξενήθηκε στο γραφείο του Δικηγόρου Ευάγγελου Ευαγγελάτου του Φιλίππου στην Οδό Βερανζέρου αριθ. 22 και η πρώτη γενική Συνέλευση στην οδό Αριστογείτονος αριθ. 11-13 στα γραφεία του Συλλόγου Φθιωτών. Τα επόμενα χρόνια ο Σύλλογος θα φιλοξενηθεί στην οδό Σωκράτους 8, στο γραφείο κ. Τάγκαλου, στις Οδούς Ζήνωνος 3, Αναξαγόρα 17 κατάστημα Θεοδωράτου, Κλεισθένους 15, Μενάνδρου 20, Σοφοκλέους 47 Ένωση Παντοπωλών Αθηνών, Καποδιστρίου 42, Ακαδημίας 78δ, και από το 1998 η έδρα μας είναι στην οδό Καρόλου 28.
ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟΥ & ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΤΟΣ
Το 1985 κατόπιν απόφασης της Γενικής Συνέλευσης, το διοικητικό Συμβούλιο προχώρησε σε τροποποίηση του καταστατικού με ταυτόχρονη Αλλαγή ονόματος και μεταγλώττιση από καθαρεύουσα σε δημοτική με μονοτονικό σύστημα, η οποία σηματοδοτεί και την έναρξη της νέας εποχής του Συλλόγου. Η θητεία του Δ.Σ. ορίζεται πια σε διετής.
Από «ΕΞΩΡΑΪΣΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΚΔΡΟΜΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΕΝ ΑΤΤΙΚΗ ΜΟΝΟΠΟΛΑΔΩΝ «ΤΑ ΜΟΝΟΠΟΛΑΤΑ» μετονομάζεται σε «ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΑΠΑΝΤΑΧΟΥ ΜΟΝΟΠΩΛΑΔΩΝ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ». Αξίζει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τις καταγραφές στα Πρακτικά, η προσπάθεια τροποποίησης του καταστατικού διήρκεσε περίπου 10 χρόνια.
ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ «ΞΕΝΩΝΑΣ»
Από τους πρώτους στόχους που τέθηκαν μετά την ίδρυση του Συλλόγου, ήταν να βρεθεί τρόπος ο Σύλλογος να αποκτήσει μία στέγη στο χωριό η οποία θα λειτουργούσε και σαν ξενώνας φιλοξενίας για τους συγχωριανούς μας που θα ήθελαν να επισκεφτούν το χωριό αλλά δεν διέθεταν κατοικία. Έτσι ξεκίνησε η αναζήτηση ακινήτου και το 1976, μετά από ενέργειες των συγχωριανών μας, μελών τότε του Δ.Σ. του Συλλόγου, Λευτέρη Θεοδωράτου και Παναγή Μωϋσή, δώρισε στο Σύλλογο η Παρασκευή Πετρίτση, σύζυγος Διονυσίου Καραντινού, το οικόπεδο που βρίσκεται στην είσοδο του χωριού (περιοχή Νιντράχα).
Τα αρχικά σχέδια για την ανέγερση του Ξενώνα προσφέρθηκαν δωρεάν από τον συμπατριώτη μας αρχιτέκτονα Δημοσθένη Δεφαράνα ο οποίος λόγω φόρτου εργασίας παραιτήθηκε του έργου. Δεδομένου του μεγάλου κόστους για την ολοκλήρωση του πρώτου σχεδίου αποφασίστηκε να εγκαταλειφθεί το αρχικό πλάνο για το χτίσιμο ξενώνα και αντ΄αυτού να ανεγερθεί Πολιτιστικό Κέντρο. Τα σχέδια προσφέρθηκαν επίσης δωρεάν από τη συγχωριανή μας Μηχανικό Κατερίνα Γερολυμάτου η οποία ολοκλήρωσε το έργο.
Τα χρήματα για την ανέγερση συγκεντρώθηκαν με πολύ κόπο και απεγνωσμένες κάποτε προσπάθειες, κυρίως από προσφορές μελών και φίλων του Συλλόγου αλλά και από επιχορήγηση της, τότε, Νομαρχίας Κεφαλονιάς. Όλα τα Διοικητικά Συμβούλια του Συλλόγου, δραστηριοποιήθηκαν, λιγότερο ή περισσότερο, για την ανέγερση και την ολοκλήρωση του έργου, αλλά και για τη σωστή λειτουργία του.
Ο «θεμέλιος λίθος» τοποθετήθηκε στις 26 Ιουλίου του 1984, ενώ στις 26 Ιουλίου του 1997, ημέρα του πανηγυριού μας της Αγίας Παρασκευής και στις δύο περιπτώσεις, έγιναν τα εγκαίνια, και άρχισε η λειτουργία του Πολιτιστικού Κέντρου. Από τότε και στα επόμενα χρόνια φιλοξενήθηκαν και συνεχίζουν να φιλοξενούνται διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις, ομιλίες, πανηγυρικές Λειτουργίες, καφές και κεράσματα που ακολουθούν κηδείες και μνημόσυνα συγχωριανών μας.
Σε ξεχωριστά διαμορφωμένη μικρότερη αίθουσα φιλοξενείται το κοινοτικό Ιατρείο.
ΣΗΜΕΡΑ
Σήμερα, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Απανταχού Μονοπωλάδων συνεχίζει το έργο του, αποτελώντας έναν ζωντανό πυρήνα πολιτισμού και επικοινωνίας για όλους όσοι συνδέονται με τα Μονοπωλάτα, διατηρώντας άσβεστη την αγάπη για τον τόπο και την παράδοση.
Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές σύμφωνα με την καταγραφή στις τελευταίες εκλογές για την ανάδειξη νέου Διοικητικού Συμβουλίου τον Μάρτιο του 2026, τα μέλη ανέρχονται σε 214. Ο Σύλλογος κλείνει 54 συνεχόμενα χρόνια λειτουργίας, κατά τα οποία έχουν ψηφιστεί και διαδεχτεί το ένα το άλλο συνολικά 33 Διοικητικά Συμβούλια. Δεν ήταν όλα τα χρόνια ρόδινα και υπήρξαν διαφωνίες, συγκρούσεις, παραιτήσεις, αλλά και έργο αδιαμφισβήτητο το οποίο περνάει από γενιά σε γενιά.
Οι πρόγονοί μας έχουν θέσει ψηλά τον πήχη με την αγάπη τους και τον πολιτισμό που επέδειξαν. Η δική τους ανταμοιβή αν μας βλέπουν από κάπου, ότι ο μεγαλύτερος φόβος τους δεν έγινε πραγματικότητα. Το χωριό μας δεν ερήμωσε, αλλά ομορφαίνει χρόνο με το χρόνο και αποτελεί το αγαπημένο και ασφαλές λιμάνι των Απανταχού Μονοπωλάδων, η δική μας Ιθάκη που ονειρευόμαστε πάντα να επιστρέφουμε.