Τοποθεσία: Το χωριό Μονοπολάτα Βρίσκεται στη νήσο Κεφαλονιά, στο κέντρο της χερσονήσου της Παλικής (επαρχία Πάλης/Ληξουρίου), σε απόσταση περίπου 5 χιλιομέτρων από την πόλη του Ληξουρίου.
Υψόμετρο: Είναι χτισμένο σε υψόμετρο περίπου 236 μέτρων.
Συντεταγμένες: Το στίγμα είναι γεωγραφικό πλάτος περίπου 38°13΄ βόρεια και γεωγραφικό μήκος 20° 24΄ανατολικά.
Σύμφωνα με την τελευταία επίσημη απογραφή του 2011, ο πληθυσμός του ανέρχεται στους 93 κατοίκους.
Η διοικητική υπαγωγή των Μονοπολάτων έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια λόγω των μεταρρυθμίσεων στην τοπική αυτοδιοίκηση. Η Δημοτική Ενότητα Παλλικής, όπου ανήκουν τα Μονοπολάτα, αποτελεί σήμερα μετά τον «Κλεισθένη» και τη διάσπαση του Δήμου Κεφαλονιάς, τμήμα του Δήμου Ληξουρίου, ο οποίος δημιουργήθηκε όταν ο ενιαίος Δήμος Κεφαλονιάς διασπάστηκε σε τρεις δήμους (Αργοστολίου, Ληξουρίου και Σάμης). Υπάγεται στην Περιφερειακή Ενότητα Κεφαλληνίας και την Περιφέρεια Ιονίων Νήσων.
Η Τοπική Κοινότητα Μονοπολάτων περιλαμβάνει τους οικισμούς Μονοπολάτα, Δελλαπορτάτα και Παρισάτα.
ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ
Τα Μονοπολάτα είναι ένα από τα ιστορικά χωριά της βορειοδυτικής Παλικής της Κεφαλονιάς. Η δημιουργία του οικισμού τοποθετείται γύρω στα μέσα του 15ου αιώνα, σε μια περίοδο κατά την οποία το νησί βρισκόταν κάτω από ξένες κυριαρχίες και οι κάτοικοί του αντιμετώπιζαν συχνά τον κίνδυνο πειρατικών επιδρομών, πολέμων και φυσικών καταστροφών.
Η πρώτη σαφής αναφορά στα Μονοπολάτα προέρχεται από τη βενετική απογραφή του 1583, όπου καταγράφονται μόλις 24 κάτοικοι. Παρά το μικρό τους μέγεθος, οι κάτοικοι παρέμειναν δεμένοι με τον τόπο τους και συνέχισαν να αναπτύσσουν τον οικισμό σε μια περιοχή με πανοραμική θέα προς τον κόλπο του Αργοστολίου και τον επιβλητικό Αίνο.
Η ιστορία του χωριού είναι στενά συνδεδεμένη με την οικογένεια Μονόπολη, από την οποία θεωρείται ότι προήλθε και το όνομα «Μονοπολάτα». Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, η οικογένεια καταγόταν από την πόλη Monopoli της Απουλίας στη Νότια Ιταλία και εγκαταστάθηκε στην Κεφαλονιά κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας, αποκτώντας σημαντικές εκτάσεις γης στην περιοχή.
Κεντρικό σημείο της ιστορικής πορείας του χωριού αποτελεί ο Ιερός Ναός της Αγίας Παρασκευής. Η ανέγερση και η ολοκλήρωσή του υπήρξε αποτέλεσμα πολυετών προσπαθειών και σημαντικών οικονομικών θυσιών από τους κατοίκους. Νοταριακές* πράξεις και διαθήκες του 17ου και 18ου αιώνα μαρτυρούν τη διαρκή μέριμνα των κατοίκων για την οικοδόμηση, τη συντήρηση και την επέκταση του ναού, ο οποίος αποτέλεσε το θρησκευτικό και κοινωνικό κέντρο του χωριού.
Οι κάτοικοι των Μονοπολάτων βίωσαν διαχρονικά τις συνέπειες των μεγάλων σεισμών που έπληξαν την Κεφαλονιά. Ιδιαίτερα καταστροφικοί υπήρξαν οι σεισμοί του 1767 και του 1867.
Κατά τους επόμενους αιώνες ο πληθυσμός αυξήθηκε σημαντικά. Οι οικογένειες που εγκαταστάθηκαν στον οικισμό ανέπτυξαν τη γεωργία και την κτηνοτροφία, ενώ σταδιακά διαμορφώθηκαν πολλά από τα σημερινά επώνυμα της περιοχής, όπως Λιναρδάτος, Ζαχαράτος και Γερολυμάτος. Γύρω στο 1900 τα Μονοπολάτα αριθμούσαν περίπου 900 κατοίκους, αποτελώντας ένα από τα σημαντικότερα χωριά της Παλικής.
Όπως συνέβη σε πολλά χωριά της Κεφαλονιάς, ο 20ός αιώνας χαρακτηρίστηκε από έντονα μεταναστευτικά ρεύματα προς την Ελλάδα και το εξωτερικό. Οι σεισμοί του 1953, ισοπέδωσαν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού. Το χωριό κατάφερε να επιβιώσει, ξαναχτίστηκε στη συνέχεια με πιο σύγχρονες υποδομές, και συνέχισε την ανάπτυξή του. Παρά τη μείωση του πληθυσμού, οι δεσμοί των κατοίκων με τον τόπο τους παρέμειναν ισχυροί. Οι απόδημοι Μονοπολάδες συνέχισαν να στηρίζουν το χωριό τους, διατηρώντας ζωντανές τις παραδόσεις, τις οικογενειακές μνήμες και την πολιτιστική τους κληρονομιά.
Σήμερα τα Μονοπολάτα αποτελούν έναν τόπο με πλούσια ιστορική διαδρομή, όπου η παράδοση, η φυσική ομορφιά και η μνήμη των προηγούμενων γενεών συνθέτουν την ιδιαίτερη ταυτότητα του χωριού.
* Η νοταριακή πράξη είναι το επίσημο δημόσιο έγγραφο που συντάσσεται από συμβολαιογράφο (νοτάριο) για τη νομική κατοχύρωση διαφόρων συναλλαγών ή συμφωνιών..
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Τσιτέλης Ηλίας, Κεφαλληνιακά Σύμμικτα
- Ιωάννης Π. Λοβέρδος Κωστής, Ιστορία της νήσου Κεφαλληνίας
- Γεώργιος Ν. Μοσχόπουλος, Ιστορία της Κεφαλονιάς
- Θεόδωρος Ευαγγελάτος, Μονοπόλατα, ο τόπος που γεννήθηκα
- Ευστάθιος Λιβιεράτος, Ιστορία της νήσου Κεφαλληνίας
- Κωνσταντίνος Μονοκρούσος, Αρχειακή Έρευνα. Οι Ιεροί ναοί του Ληξουρίου και τριάντα δύο χωρίων της επαρχίας Πάλλης.
- Ντιάνα Αντωνακάτου, Πρακτικά του Ε΄ Διεθνούς Πανιωνίου Συνεδρίου, τόμος 1, σελ.513-594.
- Θησεύς Τζανετάτος. Το πρακτικό της Λατινικής Επισκοπής Κεφαλληνίας του 1264
- Πληροφορίες και υλικό από το ημερολόγιο του Συλλόγου 2018 Επιμέλεια: Ευαγγελάτος Ανδρέας του Μαρίνου.